(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
9.39. అధ్యాయః 039
Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Topics
సరస్వత్యాః సప్తధావిభాగే కారణాభిధానం॥ 1 ॥ సప్తభాగానాం కస్మింశ్చిత్తీర్థే ఏకీభవనాత్తత్తీర్థస్య సప్తసారస్వతనామప్రాప్తిః॥ 2 ॥
మంకణమునిచరితప్రతిపాదనం॥ 3 ॥
Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Text

జనమేజయ ఉవాచ। 9-39-0x(5176)(62411)
సప్తసారస్వతం కస్మాత్కశ్చ మంకణకో మునిః।
కథం సిద్ధః స భగవాన్కశ్చాస్య నియమోఽభవత్॥ 9-39-1(62412)
కస్య వంశే సముత్పన్నః కిం చాధీతం ద్విజోత్తమ।
ఏతన్మే సర్వమాచక్ష్వ యథాతత్త్వం మహామునే॥ 9-39-2(62413)
వైశంపాయన ఉవాచ। 9-39-3x(5177)
సప్తనద్యః సరస్వత్యా యాభిర్వ్యాప్తమిదం జగత్।
ఆహూతా బలవద్భిర్హి తత్రతత్ర సరస్వతీ॥ 9-39-3(62414)
సుప్రభా కాంచనాక్షీ చ విశాలా చ మనోరమా।
సరస్వతీ చౌఘవతీ సురేణుర్విమలోదకా॥ 9-39-4(62415)
పితామహస్య మహతో వర్తమానే మహామఖే।
వితతే యజ్ఞవాటే చ సంసిద్ధేషు ద్విజాతిషు॥ 9-39-5(62416)
పుణ్యాహఘోషైర్విమలైర్వేదానాం నినదైస్తథా।
దేవేషు చైవ వ్యగ్రేషు తస్మిన్యజ్ఞవిధౌ తదా॥ 9-39-6(62417)
తత్ర చైవ మహారాజ దీక్షితే ప్రపితామహే।
యజతస్తస్య సత్రేణ సర్వకామసమృద్వినా॥ 9-39-7(62418)
మనసా చింతితా హ్యర్థా ధర్మార్థకుశలైస్తదా।
ఉపతిష్ఠంతి రాజేంద్ర ద్విజాతీంస్తత్రతత్ర హ॥ 9-39-8(62419)
జగుశ్చ తత్ర గంధర్వా ననృతుశ్చాప్సరోగణాః।
వాదిత్రాణి చ దివ్యాని వాదయామాసురంజసా॥ 9-39-9(62420)
తస్య యజ్ఞస్య సంపత్త్యా తుతుషుర్దేవతాగణాః।
విస్మయం పరమం జగ్ముః కిము మానుషయోనయః॥ 9-39-10(62421)
వర్తమానే యథా యజ్ఞే పుష్కరస్థే పితామహే।
అబ్రువన్నృషయో రాజన్నాయం యజ్ఞో మహాగుణః॥ 9-39-11(62422)
న దృశ్యతే సరిచ్ఛ్రేష్ఠా యస్మాదిహ సరస్వతీ।
తచ్ఛ్రుత్వా భగవాన్ప్రీతః సస్మారాథ సరస్వతీం॥ 9-39-12(62423)
పితామహేన యజతా ఆహూతా పుష్కరేషు వై।
సుప్రభా నామ రాజేంద్ర నాంనా తత్ర సరస్వతీ॥ 9-39-13(62424)
తాం దృష్ట్వా మునయస్తుష్టాస్త్వరాయుక్తాం సరస్వతీం।
పితామహం మానయంతీం క్రతుం తే బహుమేనిరే॥ 9-39-14(62425)
ఏవమేషా సరిచ్ఛ్రేష్ఠా పుష్కరేషు సరస్వతీ।
పితామహార్థం సంభూతా తుష్ట్యర్థం చ మనీషిణాం॥ 9-39-15(62426)
నైమిషే మునయో రాజన్సమాగంయ సమాసతే।
తత్ర చిత్రాః కథా హ్యాసన్వేదం ప్రతి జనేశ్వర॥ 9-39-16(62427)
యత్ర తే మునయో హ్యాసన్నానాస్వాధ్యాయవేదినః।
తే సమాగంయ మునయః సస్మారుర్వై సరస్వతీం॥ 9-39-17(62428)
సా తు ధ్యాతా మహారాజ మునిభిః సత్రయాజిభిః।
సమాగతానాం రాజేంద్ర సాహాయ్యార్థం మహాత్మనాం।
ఆజగామ మహాభాగా తత్ర పుణ్యా సరస్వతీ॥ 9-39-18(62429)
నైమిషే కాంచనాక్షీ తు మునీనాం సత్రాయాజిxxxం।
ఆగతా సరితాం శ్రేష్ఠా తత్ర భారత పూజిత॥ 9-39-19(62430)
గయస్య యజమానస్య గయేష్వేవ మహాక్రతుం।
ఆహూతా సరితాం శ్రేష్ఠా గయయజ్ఞే సరస్వతీ॥ 9-39-20(62431)
గయస్య యజమానస్య గయేష్వేవ మహాక్రతుం।
విశాలాం తు గయస్యాహుర్ఋషయః సంశితవ్రతా॥ 9-39-21(62432)
సరిత్సా హిమవత్పార్శ్వాత్ప్రస్రుతా శీఘ్రగామినీ।
ఔద్దాలకేస్తథా యజ్ఞే యజతస్తస్య భారత॥ 9-39-22(62433)
సమేతే సర్వతః స్ఫీతే మునీనాం మండలే తదా।
ఉత్తరే కోసలాభాగే పుణ్యే రాజన్మహాత్మనః॥ 9-39-23(62434)
ఔద్దాలకేన యజతా పూర్వం ధ్యాతా సరస్వతీ।
ఆజగామ సరిచ్ఛేష్ఠా తం దేశం మునికారణాత్॥ 9-39-24(62435)
పూజ్యమానా మునిగణైర్వల్కలాజినసంవృతైః।
మనోహరేతి విఖ్యాతా సా హి తైర్మనసా వృతా॥ 9-39-25(62436)
[సురణుఋషభే ద్వీపే పుణ్యే రాజర్షిసేవితే।]
కురోశ్చ యజమానస్య కురుక్షేత్రే మహాత్మనః।
ఆజగామ మహాభాగా సరిచ్ఛ్రేష్ఠా సరస్వతీ॥ 9-39-26(62437)
ఓఘవత్యపి రాజేంద్ర వసిష్ఠేన మహాత్మనా।
సమాహూతా కురుక్షేత్రే దివ్యతోయా సరస్వతీ॥ 9-39-27(62438)
దక్షేణ యజతా చాపి గంగాద్వారే సరస్వతీ।
సువేణిరితి విఖ్యాతా ప్రస్రుతా శీఘ్రగామినీ॥ 9-39-28(62439)
విమలోదా భగవతీ బ్రహ్మణా యజతా పునః।
సమాహూతా యయౌ తత్ర పుణ్యే హైమవతే గిరౌ॥ 9-39-29(62440)
ఏకీభూతాస్తతస్తాస్తు తస్మింస్తీర్థే సమాగతాః।
సప్తసారస్వతం తీర్థం తతస్తు ప్రథితం భువి॥ 9-39-30(62441)
ఇతి సప్తసరస్వత్యో నామతః పరికీర్తితాః।
సప్తసారస్వతం చైవ తీర్థం పుణ్యం తథా స్మృతం॥ 9-39-31(62442)
శృణు మంకణకస్యాపి కౌమారబ్రహ్మచారిణః।
ఆపగామవగాఢస్య రాజన్ప్రక్రీడితం మహత్॥ 9-39-32(62443)
దృష్ట్వా యదృచ్ఛయా తత్ర స్త్రియమంభసి భారత।
స్నాయంతీం రుచిరాపాంగీం దిగ్వాససమనిందితాం। 9-39-33(62444)
సరస్వత్యాం మహారాజ చస్కందే వీర్యమంభసి॥
తద్రేతః స తు జగ్రాహ కలశే వై మహాతపాః। 9-39-34(62445)
`ఋషిః పరమధర్మాత్మా తదా పురుషసత్తమ'॥
సప్తధా ప్రవిభాగం తు కలశస్థం జగామ హ। 9-39-35(62446)
తత్రర్షయః సప్త జాతా జజ్ఞిరే మరుతాం గణాః॥
వాయువేగో వాయుబలో వాయుహా వాయుమండలః। 9-39-36(62447)
వాయుజ్వాలో వాయురేతా వాయుచక్రశ్చ వీర్యవాన్।
మహర్షేశ్చరితం యాదృక్ త్రిషు లోకేషు విశ్రుతం॥ 9-39-37(62448)
పురా మంకణకః సిద్భః కుశాగ్రేణేతి నః శ్రుతం।
క్షతః కిల కరే రాజంస్తస్య శాకరసోఽస్రవత్॥ 9-39-38(62449)
స వై శాకరసం దృష్ట్వా హర్షావిష్టః ప్రనృత్తవాన్॥ 9-39-39(62450)
తతస్తస్మిన్ప్రనృత్తే వై స్థావరం జంగమం చ యత్।
ప్రనృత్తముభయం వీర సేజసా తస్య మోహితం॥ 9-39-40(62451)
బ్రహ్మాదిభిః సురై రాజన్నృషిభిశ్చ తపోధనైః।
విజ్ఞప్తో వై మహాదేవ ఋషేరర్థే నరాధిప।
నాయం నృత్యేద్యథా దేవ తథా త్వం కర్తుమర్హసి॥ 9-39-41(62452)
తతో దేవో మునిం దృష్ట్వా హర్షావిష్టమతీవ హ।
సుగణాం హితకామార్థం మహాదేవోఽభ్యభాషత॥ 9-39-42(62453)
భోభో బ్రాహ్మణ ధర్మజ్ఞ కిమర్థం నృత్యతే భవాన్।
హర్షస్థానం కిమర్థం చ తవేదమధికం మునే।
తపస్వినో ధర్మపథే స్థితస్య ద్విజసత్తమ॥ 9-39-43(62454)
ఋషిరువాచ। 9-39-44x(5178)
కిం న పశ్యసి మే బ్రహ్మన్కరాచ్ఛాకరసం స్రుతం।
యం దృష్ట్వా సంప్రనృత్తో వై హర్షేణ మహతా విభో॥ 9-39-44(62455)
తం ప్రహస్యాబ్రవీద్దేవో మునిం రాగేణ మోహితం।
అహం న విస్మయం విప్ర గచ్ఛామీతి ప్రపశ్య మాం॥ 9-39-45(62456)
ఏవముక్త్వా మునిశ్రేష్ఠం మహాదేవేన ధీమతా।
అంగుల్యగ్రేణ రాజేంద్రస్వాంగుష్ఠస్తాడితోఽభవత్॥ 9-39-46(62457)
తతో భస్మ క్షతాద్రాజన్నిర్గతం హిమసన్నిభం॥ 9-39-47(62458)
తద్దృష్ట్వా వ్రీడితో రాజన్స మునిః పాదయోర్గతః।
మేనే దేవం మహాదేవమిదం చోవాచ విస్మితః॥ 9-39-48(62459)
నాన్యం దేవాదహం మన్యే రుద్రాత్పరతరం మహత్।
సురాసురస్య జగతో గతిస్త్వమసి శూలధృక్॥ 9-39-49(62460)
త్వయా సృష్టమిదం విశ్వం వదంతీహ మనీషిణః।
త్వామేవ సర్వం విశతి పునరేవ యుగక్షయే॥ 9-39-50(62461)
దేవైరపి న శక్యస్త్వం పరిజ్ఞాతుం కుతో మయా।
త్వయి సర్వే స్మ దృశ్యంతే భావా యే జగతి స్థితాః॥ 9-39-51(62462)
త్వాముపాసంత వరదం దేవా బ్రహ్మాదయోఽనఘ।
సర్వస్త్వమసి దేవానాం కర్తా కారయితా చ హ॥ 9-39-52(62463)
త్వత్ప్రసాదాత్సురాః సర్వే మోదంతీహాకుతోభయాః।
`త్వం ప్రభుః పరమైశ్వర్యాదధికం భాసి శంకరః॥ 9-39-53(62464)
త్వయి బ్రహ్మా చ విష్ణుశ్చ లోకాన్సంధాయ తిష్ఠతః।
త్వన్మూలం చ జగత్సర్వం భూతస్థావరజంగమం॥ 9-39-54(62465)
స్వర్గం చ పరమం స్థానం నృణామభ్యుదయార్థినాం।
దదాసి చ ప్రసన్నస్త్వం భక్తానాం పరమేశ్వర॥ 9-39-55(62466)
అనావృత్తిపదం నౄణాం నిత్యం నిశ్రేయసార్థినాం।
దదాసి కర్మిణాం కర్మ భావయంధ్యానయోగతః॥ 9-39-56(62467)
న వృథాఽస్తి మహాదేవ ప్రసాదస్తే మహేశ్వర।
యస్మాత్త్వయోపకరణాత్కరోమి కమలేక్షణ॥ 9-39-57(62468)
ప్రపద్యే శరణం శంభుం సర్వదా సర్వతః స్థితం।
కర్మణా మనసా వాచా తమేవాభిభజాంయహం॥ 9-39-58(62469)
జనమేజయ ఉవాచ।' 9-39-59x(5179)
ఏవం స్తుత్వా మహాదేవం స ఋషిః ప్రణతోఽభవత్॥ 9-39-59(62470)
యదిదం చాపలం దేవ కృతమేతత్స్మయాదికం।
తతః ప్రసాదయమి త్వాం తపో మే న క్షరేదితి॥ 9-39-60(62471)
తతో దేవః ప్రీతమనాస్తమృషిం పునరబ్రవీత్।
తపస్తే వర్ధతాం విప్ర మత్ప్రసాదాత్సహస్రధా॥ 9-39-61(62472)
ఆశ్రమే చేహ వత్స్యామి త్వయా సార్ధమహం సదా।
సప్తసారస్వతే చాస్మిన్యో మామర్చిష్యతే నరః॥ 9-39-62(62473)
న తస్య దుర్లభం కించిద్ధవితేహ పరత్ర వా।
సారస్వతం చ తే లోకం గమిష్యంతి న సంశయః॥ 9-39-63(62474)
ఏతన్మంకణకస్యాపి చరితం భూరితేజసః।
స హి పుత్రః సుకన్యాయాముత్పన్నో మాతరిశ్వనా॥ ॥ 9-39-64(62475)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శల్యపర్వణి హ్రదప్రవేశపర్వణి ఏకోనచత్వారింశోఽధ్యాయః॥ 39 ॥

Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Footnotes
9-39-4 విశాలా సుతనుస్తథా। సరస్వత్యోఘమాలా చ సువేణీ నిర్మలోదకా ఇతి ఙ.పాఠః। సరస్వత్యూర్మిమాలా చ సువేణీ విమలోదకా ఇతి క.పాఠః॥
9-39-17 సస్మరుః స్మృతవంతః॥
9-39-20 గయేషు గయదేశేషు॥
9-39-25 మనోరమేతి విఖ్యాతా సా హి తైర్మనసా కృతా ఇతి ఝ.పాఠః॥
9-39-28 సురేణురితి ఝ.పాఠః॥
9-39-32 రాజన్ప్రజపితం మహత్ ఇతి క.పాఠః॥
9-39-33 స్నాయంతీం స్నాంతీం॥
9-39-36 మరుతాం ప్రాణవాయూనాం ఏకోనపంచాశతాం।
ఏతేషాం తపసా మరుతో దిత్యాముత్పన్నా ఇతి కల్పాంతరవిషయోఽయమర్థః॥
9-39-60 స్మయాదికం గర్దాదికం॥
9-39-39 ఏకోనచత్వారింశోఽధ్యాయః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.